Xơ cứng động mạch không xơ vữa là tình trạng mất tính đàn hồi liên quan đến tuổi tác do xơ hóa hoặc vôi hóa ở động mạch chủ và các nhánh chính của động mạch này. Không có phương pháp điều trị cụ thể nào.
(Xem thêm Xơ vữa động mạch.)
Xơ cứng động mạch là một thuật ngữ chung cho một số rối loạn gây dày lên và mất độ đàn hồi của thành động mạch.
Xơ vữa động mạch được thảo luận riêng.
Các dạng xơ cứng động mạch không xơ vữa động mạch bao gồm:
Xơ cứng tiểu động mạch
Xơ cứng vôi hóa áo giữa động mạch Mönckeberg
Xơ cứng động mạch không do xơ vữa làm dày lớp nội mạc, làm yếu và rách các lá chun. Lớp cơ trơn (lớp giữa) teo lại, và lòng động mạch bị thương tổn giãn rộng (trở nên giãn), dễ dẫn đến phình mạch hoặc bóc tách. Các tình trạng liên quan đến xơ cứng động mạch bao gồm tuổi cao, tăng huyết áp, tiểu đường, thiếu hụt hoặc thừa vitamin D và một số tình trạng di truyền (1). Tổn thương giãn, loét lớp áo trong có thể dẫn đến huyết khối, thuyên tác mạch hoặc tắc hoàn toàn lòng mạch.
Xơ cứng động mạch không xơ vữa động mạch thường không có triệu chứng cho đến khi có các biến chứng như phình mạch. Tình trạng này có thể được phát hiện tình cờ trong quá trình kiểm tra để chẩn đoán hình ảnh vì những lý do không liên quan. Xơ cứng tiểu động mạch làm tăng độ cứng của tiểu động mạch và sức cản ngoại vi, có thể góp phần duy trì tình trạng tăng huyết áp.
Không có phương pháp điều trị nào cho xơ cứng động mạch không xơ vữa động mạch ngoài việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch điển hình như tăng huyết áp và rối loạn lipid máu (1).
Xơ cứng tiểu động mạch
Xơ cứng tiểu động mạch ảnh hưởng đến các động mạch ở đầu xa và thường xảy ra ở những bệnh nhân bị tiểu đường hoặc tăng huyết áp (2). Có 2 dạng mô học riêng biệt (3):
Xơ cứng tiểu động mạch trong suốt làm thương tổn các động mạch nhỏ và tiểu động mạch ở bệnh nhân tiểu đường. Bệnh này đặc trưng bởi tình trạng dày lên của thành tiểu động mạch, thoái hóa và thu hẹp lòng mạch, dẫn đến thiếu máu cục bộ lan tỏa, đáng chú ý nhất là ở thận.
Xơ cứng tiểu động mạch tăng sản đặc trưng bởi tình trạng dày lên theo lớp, đồng tâm và hẹp lòng động mạch. Tình trạng này cũng có thể liên quan đến các chất lắng đọng dạng fibrin và hoại tử thành mạch (viêm tiểu động mạch hoại tử).
Xơ cứng vôi hóa áo giữa động mạch Mönckeberg
Xơ cứng vôi hóa áo giữa động mạch Mönckeberg (còn được gọi là tình trạng vôi hóa động mạch ở lớp áo giữa, xơ cứng động mạch Mönckeberg hoặc xơ cứng vôi hóa áo giữa động mạch) thường ảnh hưởng đến bệnh nhân ở độ tuổi trung niên trở lên (4). Tình trạng thoái hóa liên quan đến tuổi tác này của lớp áo giữa động mạch được đặc trưng bởi tình trạng vôi hóa cục bộ. Các đoạn động mạch bị thương tổn có thể bị cứng lại, tạo thành các ống có vôi hóa mà không có tình trạng hẹp lòng mạch. Chẩn đoán có thể được gợi ý bằng chỉ số cổ chân-cánh tay tăng (mặc dù dấu hiệu này không đáng tin cậy) và có thể nhìn thấy trên phim chụp X-quang và phim chụp CT, trong khi vị trí có canxi hóa ở lớp áo giữa có thể được xác nhận trên siêu âm nội mạch hoặc chụp cắt lớp quang học. Mặc dù rối loạn này thường không gây ra các triệu chứng lâm sàng trực tiếp, nhưng nó lại rất quan trọng về mặt lâm sàng vì khả năng ép lại của động mạch giảm có thể dẫn đến kết quả đo huyết áp sai.
© Springer Science+Business Media
Tài liệu tham khảo
1. Tölle M, Reshetnik A, Schuchardt M, Höhne M, van der Giet M. Arteriosclerosis and vascular calcification: causes, clinical assessment and therapy. Eur J Clin Invest. 2015;45(9):976-985. doi:10.1111/eci.12493
2. Greenberg SM, Ziai WC, Cordonnier C, et al. 2022 Guideline for the Management of Patients With Spontaneous Intracerebral Hemorrhage: A Guideline From the American Heart Association/American Stroke Association. Stroke. 2022;53(7):e282-e361. doi:10.1161/STR.0000000000000407
3. Fishbein GA, Fishbein MC. Arteriosclerosis: rethinking the current classification. Arch Pathol Lab Med. 2009;133(8):1309-1316. doi:10.5858/133.8.1309
4. Lanzer P, Schurgers L, Twarda-Clapa A, et al. Medial arterial calcification in ageing and disease: current evidence and knowledge gaps. Eur Heart J. Xuất bản trực tuyến ngày 27 tháng 6 năm 2025. doi:10.1093/eurheartj/ehaf341
Những điểm chính
Xơ cứng động mạch không xơ vữa động mạch gây ra tình trạng dày lên và mất độ đàn hồi ở thành động mạch khi không có mảng xơ vữa rõ ràng.
Có 2 biến thể của xơ cứng động mạch không xơ vữa động mạch: xơ cứng tiểu động mạch và xơ cứng vôi hóa áo giữa động mạch Mönckeberg.
Bệnh tiểu đường, tăng huyết áp và tuổi tác là những yếu tố nguy cơ gây xơ cứng động mạch không xơ vữa động mạch.
