Chứng mất trí nhớ

Mất trí nhớ có thể là hậu quả của suy giảm trí não lan tỏa, tổn thương hai bên, hoặc tổn thương nhiều ổ làm giảm khu vực lưu trữ trí nhớ ở bán cầu não.

Các đường dẫn truyền chủ yếu đối với trí nhớ quy nạp nằm dọc theo mặt trong của vùng cạnh hải mã và hồi hải mã cũng như phần dưới trong các thùy thái dương, vùng ổ mắt của thùy trán (vùng nền não trước) và gian não (có chứa đồi thị và vùng dưới đồi). Trong số những cấu trúc này, những cấu trúc sau đây đóng vai trò quan trọng:

• Hồi hải mã

• Vùng dưới đồi

• Hạnh nhân của vùng nền não trước

• Nhân thalamic trung gian

Các nhân của hạnh nhân góp phần làm tăng cảm xúc lên trí nhớ. Nhân các lá của đồi thị và cấu trúc lưới của thân não kích thích sự ghi lại những ký ức. Tổn thương cả hai bên ở nhân giữa lưng của đồi thị làm suy giảm nặng cả trí nhớ gần đây và khả năng hình thành trí nhớ mới.

Mất trí nhớ có thể do

• Thiếu hụt thiamin (gây ra bệnh não Wernicke hoặc bệnh loạn thần Korsakoff) ở những bệnh nhân bị rối loạn sử dụng rượu hoặc suy dinh dưỡng nặng

• Chấn thương sọ não

• Động kinh

• Chứng thiếu máu não toàn bộ hoặc thiếu oxy não

• Viêm não

• Thuyên tắc ở đỉnh của động mạch thân nền, gây thiếu máu ở phân trước bên các thùy thái dương.

• Sa sút trí tuệ do thoái hóa như bệnh Alzheimer

• Ngộ độc nhiều thuốc khác nhau (ví dụ hít phải dung môi mãn tính, độc tính của amphotericin B hoặc lithium)

• Các khối u ở vùng dưới đồi

• Chấn thương tâm lý hoặc căng thẳng

Hội chứng Wernicke-Korsakoff là một dạng mất trí nhớ kết hợp bệnh não Wernicke và bệnh tâm thần Korsakoff.

Mất trí nhớ sau chấn thương do chấn động não hoặc chấn thương đầu từ trung bình đến nặng ảnh hưởng đến giai đoạn ngay trước và sau chấn thương và có vẻ là kết quả của chấn thương thùy thái dương giữa. Chấn thương ở mức vừa phải hoặc nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến các khu vực lưu trữ trí nhớ và hồi tưởng lớn hơn, cũng như nhiều bệnh lý não lan tỏa có thể gây ra chứng sa sút trí tuệ.

Rối loạn tâm lý về trí nhớ (như xảy ra trong mất trí nhớ phân ly) là kết quả của chấn thương tâm lý hoặc căng thẳng cực độ.

Sự suy giảm trí nhớ liên quan đến độ tuổi (quên lành tính tuổi già) đề cập đến mất trí nhớ xảy ra cùng quá trình lão hóa bình thường. Những người bị quên lành tính tuổi già dần dần tiến triển các vấn đề đáng chú ý với trí nhớ, thông thường trước hết là tên gọi, sau đó là các sự kiện, và thỉnh thoảng là các mối liên hệ về không gian. Các kiểm tra nhận thức khách quan thường không cho thấy thiếu sót hoặc chỉ thiếu sót ở mức tối thiểu. Quên lành tính tuổi già không có mối liên quan với chứng sa sút trí tuệ, mặc dù có một số điểm tương đồng khó có thể bỏ qua.

Suy giảm nhận thức nhẹ thể trí nhớ (amnestic MCI) có thể xuất hiện ở những người có rối loạn trí nhớ mang tính chủ quan, những người thực hiện các bài kiểm tra trí nhớ khách quan kém hơn, nhưng những người này có nhận thức nguyên vẹn và chức năng hàng ngày bình thường. Những người bị MCI amnestic có nhiều khả năng tiến triển thành bệnh Alzheimer hơn những người cùng độ tuổi không có vấn đề về trí nhớ.

• Thăm khám thần kinh tại giường

• Kiểm tra tâm lý thần kinh

Các kiểm tra đơn giản bên giường bệnh (ví dụ: nhớ lại 3 mục, vị trí của các đồ vật đã giấu trước đó trong phòng) và các kiểm tra tâm lý thần kinh chính thức (ví dụ: các kiểm tra học thuộc danh sách từ như Kiểm tra học tập bằng lời nói của California và Kiểm tra nhắc lại có chọn lọc của Buschke) có thể giúp xác định tình trạng mất trí nhớ bằng lời nói. Đánh giá trí nhớ không lời khó hơn nhưng có thể bao gồm việc nhớ lại các hình khối trực quan hoặc một loạt các âm.

Tiền sử bệnh và khám thực thể thường gợi ý nguyên nhân và nhu cầu xét nghiệm chẩn đoán.

• Điều trị theo nguyên nhân

Bất kỳ bệnh nền hoặc nguyên nhân tâm lý nào gây mất trí nhớ đều phải được điều trị. Tuy nhiên, một số bệnh nhân bị mất trí nhớ cấp tính cải thiện một cách tự phát. Một số bệnh lý gây mất trí nhớ (ví dụ: bệnh Alzheimer, bệnh tâm thần Korsakoff, viêm não herpes) có thể điều trị được; tuy nhiên, điều trị bệnh lý tiềm ẩn có thể làm giảm chứng quên nhưng cũng có thể không.

Thuốc cholinergic (ví dụ: donepezil) có thể cải thiện trí nhớ đôi chút và tạm thời ở những bệnh nhân mắc bệnh Alzheimer; những loại thuốc này cũng thường được thử khi nguyên nhân là do chứng mất trí khác. Nếu không, không có biện pháp cụ thể nào có thể thúc đẩy phục hồi hoặc cải thiện kết quả.