Hầu hết trật khớp háng là trật ra sau do lực tác động vào gối khi gối và háng gấp (ví dụ khi ngôi trên xe hơi - car dashboard).
Các biến chứng có thể bao gồm:
Tổn thương thần kinh ngồi
Hoại tử xương muộn ở chỏm xương đùi
Các chấn thương liên quan bao gồm:
Ở những bệnh nhân trật háng ra sau, chân tổn thương bị ngắn, giạng và xoay trong. Trật háng ra trước rất hiếm và kết quả là chân khép và xoay ngoài.
(Xem Tổng quan về trật khớp.)
Chẩn đoán trật khớp háng
Các phim chụp X-quang
Chụp X-quang khớp háng thường quy có tác dụng chẩn đoán.
Điều trị trật khớp háng
Nắn chỉnh kín
Điều trị trật khớp háng được nắn chỉnh càng sớm càng tốt, tốt nhất là trong ≤ 6 tiếng; trì hoãn việc này sẽ làm tăng nguy cơ hoại tử xương (1).
Khớp háng có thể được nắn chỉnh bằng cách sử dụng một trong các kỹ thuật sau:
Kỹ thuật Allis
Kỹ thuật Captain Morgan
Kỹ thuật phóng tên lửa
Khi sử dụng bất kỳ kỹ thuật nào trong số các kỹ thuật này, bệnh nhân cần được gây mê để thư giãn cơ và phải ở tư thế nằm ngửa. (Để biết hướng dẫn chi tiết, hãy xem thêm bài Cách nắn chỉnh trật khớp háng ra sau.)
Đối với kỹ thuật Allis, khớp háng được gấp nhẹ đến 90° và kéo theo chiều dọc xương đùi; thao tác này có thể dễ dàng và an toàn nhất đối với bác sĩ lâm sàng thực hiện nắn chỉnh nếu bệnh nhân được đặt tạm thời trên một tấm ván cứng. Có thể sử dụng dây đai hoặc tấm vải buộc vào cáng để giữ chặt hông của bệnh nhân (tạo áp lực ngược với lực kéo thẳng đứng của xương đùi).
Đối với kỹ thuật Captain Morgan, khớp háng của bệnh nhân được giữ chặt bằng dây đai hoặc tấm vải và khớp háng bị trật khớp sẽ được gập lại. Sau đó, bác sĩ lâm sàng đặt đầu gối của bác sĩ dưới đầu gối của bệnh nhân và nâng lên trong khi kéo xương đùi theo chiều dọc. Kỹ thuật Captain Morgan có tỷ lệ thành công lần đầu cao hơn so với kỹ thuật Allis (2).
Kỹ thuật Captain Morgan
Đối với kỹ thuật phóng tên lửa (3), bác sĩ lâm sàng đứng ở bên hông bị thương tổn và hướng về phía bàn chân của bệnh nhân. Khớp háng trật và khớp gối cùng bên được kéo tư thế gấp 90 độ. Khớp háng của bệnh nhân được giữ chặt bằng một tấm vải hoặc một bác sĩ lâm sàng thứ hai (để tạo lực kéo ngược với xương chậu). Bác sĩ lâm sàng ngồi xổm và đặt đầu gối của bệnh nhân lên vai bác sĩ đó; về cơ bản, bác sĩ giữ chân bệnh nhân như một bệ phóng tên lửa. Khớp háng của bệnh nhân được khép lại bằng cách ấn vào đầu gối và xoay vào trong bằng cách xoay bàn chân ra ngoài; sau đó, bác sĩ lâm sàng nhẹ nhàng kéo xương đùi bằng cách đứng lên từ tư thế ngồi xổm và kéo bàn chân của bệnh nhân xuống, sử dụng vai của bác sĩ lâm sàng làm điểm tựa.
Hình ảnh do bác sĩ Danielle Campagne cung cấp.
Sau khi nắn chỉnh, cần chụp CT tất cả các khớp háng tự nhiên để xác định gãy xương ổ cối và chỏm xương đùi và các mảnh vụn trong khớp hoặc các mảnh rời (mảnh xương hoặc sụn). Khoảng 70% số bệnh nhân trật khớp háng ra sau có đồng thời gãy ổ cối (4). Nếu có gãy xương hoặc mảnh xương sụn kẹt trong ổ khớp cần phải hội chẩn với bác sĩ chấn thương chỉnh hình để lên phương án phẫu thuật. Nếu CT không có tổn thương xương hoặc mảnh vỡ kẹt khớp thì bệnh nhân được về nhà và đi bằng nạng hai bên, bàn chân bên trật có thể chạm lên sàn để giữ thăng bằng nhưng không được tỳ lực lên gót, ít nhất là cho đến khi họ được phép làm như vậy sau khi tái khám chỉnh hình.
Tài liệu tham khảo về điều trị
1. Kellam P, Ostrum RF: Systematic review and meta-analysis of avascular necrosis and posttraumatic arthritis after traumatic hip dislocation. J Orthop Trauma 30 (1):10–16, 2016. doi: 10.1097/BOT.0000000000000419
2. Hendey GW, Avila A: The Captain Morgan technique for the reduction of the dislocated hip. Ann Emerg Med 58 (6):536–540, 2011. doi: 10.1016/j.annemergmed.2011.07.010
3. Dan M, Phillips A, Simonian M, et al: Rocket launcher: A novel reduction technique for posterior hip dislocations and review of current literature. Emerg Med Australas 27 (3):192–195, 2015. doi: 10.1111/1742-6723.12392
4. Hak DJ, Goulet JA: Severity of injuries associated with traumatic hip dislocation as a result of motor vehicle collisions. J Trauma 47(1):60–63, 1999 doi: 10.1097/00005373-199907000-00014
Trật khớp háng nhân tạo
Sau khi thay khớp háng toàn phần, khớp háng giả bị trật khớp mà không có chấn thương ở 2% số bệnh nhân (1). Đa phần là trật ra sau.
Thường nắn kín thành công, đặc biệt là trật lần đầu tuy nhiên trong một số trường hợp cần phải phẫu thuật lại.
DU CANE MEDICAL IMAGING LTD/THƯ VIỆN HÌNH ẢNH KHOA HỌC
Tài liệu tham khảo về trật khớp háng nhân tạo
1. van Erp JHJ, Hüsken MFT, Filipe MD, et al. Did the dislocation risk after primary total hip arthroplasty decrease over time? A meta-analysis across six decades. Arch Orthop Trauma Surg. 2023;143(7):4491-4500. doi:10.1007/s00402-022-04678-w
Những điểm chính
Hầu hết trật khớp háng là trật ra sau, làm cho ngắn chi, khép chân và xoay trong.
Chẩn đoán bằng chụp X-quang thường quy.
Nắn chỉnh càng sớm càng tốt, tốt nhất là trong ≤ 6 giờ, sử dụng một trong các kỹ thuật; chậm trễ sẽ làm tăng nguy cơ hoại tử xương.
Sau khi nắn chỉnh, chụp CT để kiểm tra gãy xương và mảnh vụn trong khớp hoặc mảnh xương rời ở tất cả các khớp háng.
