Cách dùng tăm bông lấy dịch họng để xét nghiệm

TheoVikas Mehta, MD, MPH, Montefiore Medical Center
Xem xét bởiLawrence R. Lustig, MD, Columbia University Medical Center and New York Presbyterian Hospital
Đã xem xét/Đã chỉnh sửa Thg 5 2025 | đã sửa đổi Thg 9 2025
v14453496_vi

Trong viêm họng (viêm amidan-họng), có thể tiến hành xét nghiệm que tăm bông lấy bệnh phẩm họng để xác định tình trạng nhiễm liên cầu khuẩn tan máu beta nhóm A, C và G; Neisseria gonorrheae; SARS-CoV-2; và vi rút HSV-1.

Xét nghiệm có thể bao gồm nuôi cấy truyền thống trên thạch máu cừu (liên cầu khuẩn tan máu beta nhóm A [GABHS]) hoặc môi trường Thayer-Martin (bệnh lậu), xét nghiệm kháng nguyên nhanh (GABHS) hoặc xét nghiệm khuếch đại axit nucleic (NAAT) (bệnh lậu, COVID-19). Xét nghiệm kháng nguyên nhanh có thể cho kết quả âm tính giả; do đó, luôn phải xác nhận bằng nuôi cấy hoặc NAAT, đặc biệt là ở trẻ em (1). Cả ba xét nghiệm đều được thực hiện bằng cách dùng tăm bông lấy dịch họng.

(xem thêm Nhiễm liên cầu.)

Chỉ định ngoáy họng lấy bệnh phẩm

Ở những bệnh nhân bị viêm amidan-họng, tăm bông lấy dịch họng có thể cần thiết chủ yếu để chẩn đoán:

  • Nhiễm streptococci tan huyết beta nhóm A (GABHS)

  • Nhiễm lậu cầu

Có thể nghi ngờ viêm họng do lậu cầu ở những bệnh nhân có thể đã phơi nhiễm hoặc chắc chắn đã phơi nhiễm với bệnh lậu (ví dụ, tiếp xúc miệng-bộ phận sinh dục gần đây).

Tiêu chí cho thấy cần xét nghiệm viêm họng GABHS bao gồm sự hiện diện của 2 trong số các yếu tố sau:

  • Mủ trên bề mặt Amidan

  • Hạch cổ đau

  • Sốt (khi khám hoặc theo bệnh sử)

  • Không có ho

Ngưỡng cho xét nghiệm GABHS có thể thấp hơn ở những bệnh nhân có nguy cơ cao bởi bệnh tiểu đường hoặc suy giảm miễn dịch.

Dịch họng đôi khi cũng được xét nghiệm nếu nghi ngờ COVID-19. Tăm bông lấy dịch họng cũng có thể hữu ích trong việc chẩn đoán các nguyên nhân hiếm gặp của viêm họng, bao gồm Fusobacterium necrophorum (hội chứng Lemierre), Arcanobacterium haemolyticum và Corynebacterium diphtheria.

Chống chỉ định ngoáy họng lấy bệnh phẩm

  • không

Cần thận trọng khi dùng tăm bông lấy mẫu dịch họng của những bệnh nhân có tình trạng chảy máu đã biết, vì việc dùng tăm bông lấy dịch mạnh có thể gây chảy máu.

Các biến chứng của việc ngoáy họng lấy bệnh phẩm

  • không

Việc lấy dịch họng có thể gây nôn chút ít, thời gian nhắn.

Thiết bị dùng để ngoáy họng lấy bệnh phẩm

  • Tăm bông vô trùng

  • Cây đè lưỡi

  • Nguồn sáng; đèn có ống mềm hoặc đèn đeo đầu (tùy chọn)

Dùng tăm bông được cấp cùng với bộ xét nghiệm riêng được sử dụng hoặc bởi phòng xét nghiệm của cơ sở. Nếu không được cấp tăm bông, hãy dùng tăm bông có cán nhựa hoặc kim loại và tơ nhân tạo, Dacron, hoặc đầu canxi alginate. Tránh những tăm bông cán gỗ và/hoặc đầu bằng cotton bởi những chất liệu này có thể gây ảnh hưởng đến một số xét nghiệm. 

Giải phẫu liên quan trong ngoáy họng lấy bệnh phẩm

  • Amidan nằm dọc các bên của họng miệng phía sau. Chúng nằm giữa các trụ trước và sau của họng.

Tạo tư thế ngoáy họng lấy bệnh phẩm

  • Tư thế ngồi, đầu hơi ngả về phía sau.

Mô tả từng bước về cách ngoáy họng lấy bệnh phẩm

  • Giải thích thủ thuật cho bệnh nhân, bao gồm việc họ có thể nôn ọe trong chốc lát.

  • Đeo găng tay và kính bảo vệ mắt, và cân nhắc đến COVID-19 (hoặc bất kỳ bệnh lây nhiễm qua đường không khí nào khác), hãy mặc áo choàng, mặt nạ phòng độc N95 và tấm che mặt.

  • Chỉnh tư thế cho bệnh nhân và nguồn sáng để rọi vào họng miệng phía sau.

  • Cho bệnh nhân mở miệng và để lưỡi thư giãn bằng cách nói “aaaah.”

  • Dùng cây đè lưỡi ấn lưỡi xuống.

  • Nhẹ nhàng cọ tăm bông vào cả hai amidan và họng phía sau.

  • Đặt tăm bông vào phương tiện nuôi cấy, vận chuyển phương tiện này, hoặc ống xét nghiệm vô trùng.

Chăm sóc sau khi ngoáy họng lấy bệnh phẩm

  • Theo dõi kết quả xét nghiệm.

Cảnh báo và lỗi thường gặp khi ngoáy họng lấy bệnh phẩm

  • Chạm tăm bông lấy dịch họng vào lưỡi hoặc vào niêm mạc miệng (hai bên miệng)

  • Không cọ tăm bông vào tất cả 3 vị trí ở họng

Mẹo và thủ thuật trong ngoáy họng lấy bệnh phẩm

  • Tiến hành nhanh chóng bởi bệnh nhân có thể sẽ nôn ọe.

  • Việc để bệnh nhân thò lưỡi ra thực sự làm nó cứng lại và có thể khiến khó quan sát họng hơn.

Tài liệu tham khảo

  1. 1. Miller JM, Binnicker MJ, Campbell S, et al. A Guide to Utilization of the Microbiology Laboratory for Diagnosis of Infectious Diseases: 2018 Update by the Infectious Diseases Society of America and the American Society for Microbiology. Clin Infect Dis. 2018;67(6):e1-e94. doi:10.1093/cid/ciy381

quizzes_lightbulb_red
Test your KnowledgeTake a Quiz!