Tổng quan về lệch lạc tình dục và rối loạn lệch lạc tình dục

Các lệch lạc tình dục liên quan đến kích thích tình dục đối với các đối tượng, tình huống và/hoặc mục tiêu không điển hình (ví dụ: trẻ em, xác chết, động vật). Bản chất không điển hình của các rối loạn lệch lạc tình dục không nhất thiết đủ để xếp chúng vào loại rối loạn lệch lạc tình dục. Trên thực tế, mọi người có thể có sở thích lệch lạc và tham gia vào các hoạt động lệch lạc mà không đáp ứng các tiêu chuẩn của chứng rối loạn lệch lạc tình dục.

Các kiểu kích thích tình dục không theo quy ước ở chứng rối loạn lệch lạc tình dục chỉ được coi là rối loạn bệnh lý khi cả hai điều sau đây đều có (1):

• Các kích thích đó dữ dội và dai dẳng (thường kéo dài 6 tháng hoặc lâu hơn).

• Các kích thích đó gây ra tình trạng đau khổ hoặc suy giảm đáng kể trong các lĩnh vực xã hội, nghề nghiệp hoặc các lĩnh vực hoạt động chức năng quan trọng khác, hoặc gây hại hoặc có khả năng gây hại đối với người khác (ví dụ: trẻ em, người trưởng thành không đồng thuận).

Những người bị một rối loạn lệch lạc tình dục có thể bị suy giảm hoặc không có khả năng có tình thương yêu, tình cảm hai chiều và quan hệ tình dục với một đối tác đồng thuận. Các khía cạnh khác của việc thích ứng cá nhân và cảm xúc cũng có thể bị suy giảm.

Các mô hình kích thích tình dục bị rối loạn thường được phát triển khá hoàn thiện trước tuổi dậy thì. Có thể có ít nhất 3 quá trình liên quan:

• Lo âu hoặc sang chấn cảm xúc từ sớm gây trở ngại cho sự phát triển tâm lý giới tính bình thường.

• Kiểu kích thích tiêu chuẩn được thay thế bằng một kiểu khác, đôi khi thông qua việc tiếp xúc sớm với những trải nghiệm tình dục có tính tích cực cao nhằm củng cố trải nghiệm khoái cảm tình dục bất thường của người đó.

• Các kiểu kích thích tình dục thường thu được các yếu tố tượng trưng và điều hoà (ví dụ: một sự sùng bái biểu tượng hóa đối tượng gây kích thích nhưng có thể đã được chọn vì sự sùng bái vô tình liên quan đến sự tò mò, khao khát và kích thích tình dục).

Người ta vẫn còn tranh cãi liệu tất cả sự phát triển của rối loạn lệch lạc có phải là kết quả của các quá trình tâm lý động lực học này hay không và một số bằng chứng về chức năng não bộ và giải phẫu chức năng bị thay đổi có trong một số chứng rối loạn lệch lạc tình dục (ví dụ như ấu dâm) (2, 3).

Ở hầu hết các nền văn hóa, các rối loạn lệch lạc tình dục phổ biến hơn nhiều ở nam giới (4). Có thể có những lý do sinh học cho sự phân bố không đồng đều nhưng vẫn chưa được hiểu rõ.

Hàng chục các lệch lạc tình dục đã được mô tả, nhưng phần lớn là không thường gặp hoặc hiếm gặp. Các tình trạng này có thể được phân ra thành các loại dựa trên sự gián đoạn về các kiểu và hành vi tán tỉnh bình thường (ví dụ: thị dâm, phô dâm, loạn dục cọ xát); những loại liên quan đến thống dâm, việc đạt được khoái cảm tình dục từ việc trải nghiệm hoặc gây ra đau đớn (ví dụ: bạo dâm, khổ dâm); và những loại liên quan đến sở thích mục tiêu bất thường (ví dụ: ấu dâm, cuồng dâm, thích mặc đồ của người khác giới) (1).

Theo Sổ tay chẩn đoán và thống kê các rối loạn tâm thần, tái bản lần thứ 5, Bản sửa đổi văn bản (DSM-5-TR), các chứng rối loạn lệch lạc tình dục thường tiến triển thành các rối loạn lệch lạc tình dục là

• Rối loạn thị dâm

• Rối loạn phô dâm

• Rối loạn loạn dục cọ xát

• Rối loạn khổ dâm

• Rối loạn bạo dâm

• Rối loạn ấu dâm

• Loạn dục với đồ vật

• Rối loạn loạn dục cải trang

Một số rối loạn lệch lạc tình dục (như ấu dâm, chứng cuồng dâm, chứng nhìn trộm, một số hình thức phô bày) có thể bao gồm các hành vi bất hợp pháp và có thể dẫn đến án tù và bị ghi danh là tội phạm tình dục suốt đời. Một số tội phạm này cũng có rối loạn nhân cách đáng kể (ví dụ: chống đối xã hội, tự luyến), khiến việc điều trị trở nên khó khăn (5).

Thông thường, có nhiều hơn 1 rối loạn lệch lạc tình dục xảy ra.

Đối với các bác sĩ lâm sàng điều trị cho bệnh nhân mắc chứng rối loạn lệch lạc tình dục, có sẵn hướng dẫn về việc sử dụng thuốc điều trị, được hỗ trợ bởi bằng chứng từ một đánh giá có hệ thống (6, 7).