Nấm bàn chân là một nhiễm nấm dermatophyte tại da bàn chân. Chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng và đôi khi bằng tiêu bản soi tươi kali hydroxit (KOH), đặc biệt nếu nhiễm nấm biểu hiện dưới dạng tăng sừng, loét hoặc mụn nước hoặc không ở kẽ ngón tay. Điều trị bằng thuốc chống nấm tại chỗ, thuốc chống nấm dạng uống, thuốc giảm ẩm và thuốc làm khô.
Bệnh nấm da chân là bệnh nấm da phổ biến nhất vì độ ẩm do đổ mồ hôi chân tạo điều kiện cho nấm phát triển. Bệnh ảnh hưởng đến 25% số người trưởng thành (1) trên toàn thế giới và có tỷ lệ hiện mắc thấp hơn nhưng vẫn đáng kể ở trẻ em (2).
Nhiễm nấm bàn châncó thể xuất hiện dưới 4 hình thức lâm sàng hoặc kết hợp:
Dày sừng mạn tính
Viêm kẽ mạn tính
Loét cấp tính
Mụn nước bọng nước
Bệnh nấm móng chân tăng sừng mạn tính do Trichophyton rubrum gây ra kiểu tổn thương đặc trưng, biểu hiện lâm sàng là tình trạng da bong tróc và dày lên ở lòng bàn chân, thường lan ra ngoài bề mặt gan bàn chân theo hình răng cưa.
Bệnh nhân không đáp ứng điều trị với thuốc chống nấm có thể có căn nguyên khác ít gặp hơn gây thương tổn da ở mu chân. Chẩn đoán phân biệt với tình trạng ẩm vô trùng (do tăng tiết mồ hôi và băng bịt bàn chân), viêm da tiếp xúc với viêm da (do phản ứng quá mẫn loại IV với một số hóa chất từ giày dép, đặc biệt là xi măng keo, các hợp chất thiuram trong giày dép có chứa chất cao su và các chất thuộc da thuộc da chứa chrome dùng trong giày dép da), viêm da tiếp xúc kích ứng, và bệnh vảy nến.
Phản ứng tự mẫn da do nấm (id) có thể xảy ra như một đáp ứng miễn dịch với nhiễm nấm, gây phát ban ở nơi khác trên cơ thể, thường là trên hai bàn tay hoặc các ngón tay. Phát ban thứ phát này có thể gây ngứa và có thể biểu hiện dưới dạng mụn nước, sẩn hoặc các mảng chàm.
Trong bức ảnh này, các tổn thương đóng vảy, sần sùi có thể nhìn thấy được giữa khoảng kẽ ngón thứ 3 và thứ 4 và kéo dài đến vùng da dưới ngón chân.
Trong bức ảnh này, các tổn thương đóng vảy, sần sùi có thể nhìn thấy được giữa khoảng kẽ ngón thứ 3 và thứ 4 và kéo dài
Ảnh do bác sĩ Thomas Habif cung cấp
Trong ảnh này, có thể thấy vảy da và ẩm ướt ở khoảng kẽ giữa các ngón 4.
Trong ảnh này, có thể thấy vảy da và ẩm ướt ở khoảng kẽ giữa các ngón 4.
© Springer Science+Business Media
Trong bức ảnh này, bệnh nấm bàn chân tăng sừng mạn tính biểu hiện bằng đóng vảy và dày lên của lòng bàn chân, kéo dài ra ngoài bề mặt gan chân theo kiểu phân bố rắn hổ mang.
Trong bức ảnh này, bệnh nấm bàn chân tăng sừng mạn tính biểu hiện bằng đóng vảy và dày lên của lòng bàn chân, kéo dài r
Ảnh do bác sĩ Thomas Habif cung cấp
© Springer Science+Business Media
Trong bức ảnh này, cũng có thể thấy bệnh nấm móng.
Trong bức ảnh này, cũng có thể thấy bệnh nấm móng.
© Springer Science+Business Media
© Springer Science+Business Media
Trong ảnh này, vảy da có thể nhìn thấy được trong khoảng kẽ giữa các ngón khi kiểm tra sát lại gần.
Trong ảnh này, vảy da có thể nhìn thấy được trong khoảng kẽ giữa các ngón khi kiểm tra sát lại gần.
© Springer Science+Business Media
Trong bức ảnh này, các tổn thương đóng vảy, sần sùi có thể nhìn thấy được giữa khoảng kẽ ngón thứ 3 và thứ 4 và kéo dài đến vùng da dưới ngón chân.
Trong bức ảnh này, các tổn thương đóng vảy, sần sùi có thể nhìn thấy được giữa khoảng kẽ ngón thứ 3 và thứ 4 và kéo dài
Ảnh do bác sĩ Thomas Habif cung cấp
Trong ảnh này, có thể thấy vảy da và ẩm ướt ở khoảng kẽ giữa các ngón 4.
Trong ảnh này, có thể thấy vảy da và ẩm ướt ở khoảng kẽ giữa các ngón 4.
© Springer Science+Business Media
Trong bức ảnh này, bệnh nấm bàn chân tăng sừng mạn tính biểu hiện bằng đóng vảy và dày lên của lòng bàn chân, kéo dài ra ngoài bề mặt gan chân theo kiểu phân bố rắn hổ mang.
Trong bức ảnh này, bệnh nấm bàn chân tăng sừng mạn tính biểu hiện bằng đóng vảy và dày lên của lòng bàn chân, kéo dài r
Ảnh do bác sĩ Thomas Habif cung cấp
© Springer Science+Business Media
Trong bức ảnh này, cũng có thể thấy bệnh nấm móng.
Trong bức ảnh này, cũng có thể thấy bệnh nấm móng.
© Springer Science+Business Media
© Springer Science+Business Media
Trong ảnh này, vảy da có thể nhìn thấy được trong khoảng kẽ giữa các ngón khi kiểm tra sát lại gần.
Trong ảnh này, vảy da có thể nhìn thấy được trong khoảng kẽ giữa các ngón khi kiểm tra sát lại gần.
© Springer Science+Business Media
Viêm kẽ mạn tính nấm bàn chân đặc trưng bởi vảy da, dát đỏ và vết trợt ở các kẽ ngón chân và rìa bàn chân, hay gặp viêm kẽ ngón thứ 3.
Bệnh nấm bàn chân loét cấp tính (thường do Trichophyton mentagrophytes var. interdigitale gây ra) thường bắt đầu ở khoảng gian ngón chân thứ 3 và thứ 4 và lan đến mu bàn chân ngoài và/hoặc bề mặt vòm bàn chân. Những thương tổn trên ngón chân này thường tiết dị và có viền vảy.
Nhiễm khuẩn thứ phát, viêm mô bào và viêm bạch mạch là những biến chứng phổ biến.
Trong ảnh này, có thể thấy ẩm ướt và vảy ra ở khoảng kẽ giữa các ngón 4. Ban đỏ và phù nề ở ngón chân thứ 5 gợi ý nhiễm vi khuẩn thứ phát.
Bệnh nấm da chân dạng mụn nước-bọng nước, trong đó các mụn nước phát triển ở lòng bàn chân và hợp nhất thành bọng nước, là hậu quả ít phổ biến hơn của tình trạng bệnh nấm kẽ ngón chân trở nặng. Các yếu tố nguy cơ bao gồm giày kín và nhiệt độ và độ ẩm môi trường quá cao.
Tài liệu tham khảo chung
1. Gupta AK, Wang T, Lincoln SA, Bakotic WL. Interdigital and Plantar Foot Infections: A Retrospective Analysis of Molecularly Diagnosed Specimens in the United States and a Literature Review. Microorganisms. 2025;13(1):184. Xuất bản ngày 16 tháng 1 năm 2025. doi:10.3390/microorganisms13010184
2. Stenderup JEB, Goandal NF, Saunte DML. Systematic Review of the Prevalence of Tinea Pedis in Children. Pediatr Dermatol. 2025;42(3):539-551. doi:10.1111/pde.15947
Chẩn đoán nấm da chân
Khám thực thể là chủ yếu
Tiêu bản soi tươi kali hydroxit (KOH)
Chẩn đoán bệnh nấm da chân thường được thực hiện dựa trên việc khám lâm sàng và xem xét các yếu tố nguy cơ.
Nếu sự xuất hiện không phải là chẩn đoán hoặc nếu nhiễm trùng biểu hiện như tăng sừng, loét, hoặc bọng nước thì nên sử dụng phương pháp soi tươi bằng kali hydroxit.
Chẩn đoán phân biệt bệnh nấm da chân bao gồm:
Viêm da bàn tay và viêm da bàn chân (viêm da tổ đỉa)
Bệnh vảy nến gan bàn tay-gan bàn chân (xem bảng )
Điều trị nấm da chân
Thuốc chống nấm tại chỗ và thỉnh thoảng uống
Chất làm giảm độ ẩm và làm khô
Việc điều trị nấm bàn chân an toàn nhất là thuốc chống nấm tại chỗ, nhưng sự tái phát phổ biến và việc điều trị thường kéo dài. (Xem bảng .)
Có thể đạt được đáp ứng bền vững hơn bằng thuốc đườn uống bao gồm itraconazole và terbinafine (1). Sử dụng thuốc chống nấm tại chỗ đồng thời có thể làm giảm nguy cơ tái phát.
Giảm độ ẩm trên bàn chân và giày dép là cần thiết để phòng sự tái phát. Giày dép có tính thấm hoặc đi tất mở ngón chân hoặc thay đổi tất rất quan trọng đặc biệt là trong điều kiện thời tiết nóng ẩm. Kẽ ngón nên được làm khô bằng tay sau khi tắm. Các chất làm khô cũng được khuyến khích sử dụng; các lựa chọn bao gồm bột chống nấm (ví dụ: miconazole), tím gentian, ngâm dung dịch Burow (5% nhôm axetat) và dung dịch nhôm clorua 20% đến 25%.
Tài liệu tham khảo về điều trị
1. Bell-Syer SE, Khan SM, Torgerson DJ. Oral treatments for fungal infections of the skin of the foot. Cochrane Database Syst Rev. 2012;10(10):CD003584. Xuất bản ngày 17 tháng 10 năm 2012. doi:10.1002/14651858.CD003584.pub2
Những điểm chính
Nấm bàn chân là nhiễm nấm dermatophyte phổ biến nhất dermatophyte do độ ẩm do ra mồ hôi của bàn chân làm tăng sự phát triển của nấm.
Xem xét chẩn đoán nếu bệnh nhân có tổn thương ngón chân và/hoặc bàn chân có nhiều chỗ, loét, tăng sừng, hoặc mụn nước.
Cũng nên nghĩ đến bệnh viêm da bàn tay và bàn chân (viêm da cơ địa), bệnh vảy nến gan bàn tay-gan bàn chân và viêm da tiếp xúc do dị ứng.
Điều trị bằng cách sử dụng thuốc chống nấm tại chỗ và đôi khi thuốc chống nấm theo đường uống cũng như các biện pháp làm khô và chất làm khô.
