Gãy đầu dưới xương cánh tay thường do cơ chế ngã chống tay tư thế duỗi khuỷu hoặc chấn thương trực tiếp, chúng có thể kèm tổn thương thần kinh mạch máu.
(Xem thêm Tổng quan về gãy xương.)
Gãy đầu dưới xương cánh tay hay gặp ở trẻ từ 3 đến 11 tuổi. Cơ chế chấn thương thường gặp là ngã chống tay duỗi khuỷu hoặc chấn thương trực tiếp, thường gây di lệch ra sau hoặc gập góc.
Động mạch cánh tay, thần kinh quay, thần kinh giữa có thể bị tổn thương, đặc biệt khi gãy di lệch ra sau hoặc gập góc nhiều. Chấn thương thần kinh mạch máu đôi khi dẫn đến hội chứng khoang ở cẳng tay, có thể gây ra chứng co cứng do thiếu máu cục bộ Volkmann (co cứng gấp ở cổ tay dẫn đến biến dạng bàn tay giống móng vuốt do thiếu máu cục bộ ở cẳng tay). Gãy xương thường phạm khớp và gây ra tràn máu khớp.
Các triệu chứng và dấu hiệu của gãy xương cánh tay đầu xa
Đau và sưng nề vùng khuỷu, hạn chế vận động khớp khuỷu.
Tụ máu lớn trước trong cẳng tay gợi ý chấn thương động mạch cánh tay.
Chẩn đoán gãy xương cánh tay đầu xa
Chụp X quang thẳng và nghiêng
Đường gãy xương có thể không nhìn thấy được, nhưng các dấu hiệu trên phim X-quang khác có thể gợi ý tình trạng gãy xương. Chúng bao gồm
Tấm mỡ phía sau
Tấm mỡ phía trước
Bất thường thành trước xương cánh tay
Bất thường đường quay chỏm con
Đệm mỡ sau trên phim chụp X-quang nghiêng khuỷu tay luôn là bất thường; dấu hiệu này đặc hiệu cho tràn dịch khớp nhưng không có độ nhạy cao.
Dấu hiệu tấm mỡ phía trước có thể gợi ý có tràn dịch khớp nhưng độ đặc hiệu không cao.
Tuy nhiên, nếu nhìn thấy có dấu hiệu tấm mỡ phía sau hoặc dấu hiệu tấm mỡ phía trước lớn, cần phải nghĩ đến có gãy xương và nên được chỉ định điều trị theo hướng như vậy.
Đường trước xương cánh tay là đường được vẽ dọc theo bờ trước xương cánh tay trên phim chụp X-quang nghiêng thật. Bình thường, đường này cắt ngang qua phần giữa chỏm con. Nếu đường này không cắt qua chỏm con hoặc chỉ cắt vào phần trước, có thể có gãy đầu xa xương cánh tay di lệch ra sau, khi đó nên chỉ định chụp tư thế chéo hoặc các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác.
Đường quay lồi cầu là một đường thẳng được vẽ qua giữa thân xương quay trên phim chụp X-quang nghiêng khuỷu tay thực sự; thông thường, đường này sẽ chia đôi lồi cầu xương cánh tay. Nếu không, cần nghi ngờ một vết nứt ẩn.
Ngọc trai & cạm bẫy
|
Nếu các dấu hiệu ở trẻ em tương thích với gãy xương cánh tay đầu xa, cần xem xét kỹ lưỡng phim chụp X-quang để tìm bằng chứng gãy xương tiềm ẩn (ví dụ: đệm mỡ sau, bất thường ở đường trước xương cánh tay hoặc đường quay lồi cầu).
Cần thăm khám mạch máu thần kinh toàn diện nếu nghi ngờ gãy xương. Đặc biệt để ý đến thần kinh quay, trụ, giữa. Bắt mạch chi cần so sánh với bên đối diện, đặc biệt khi có sưng nề hay tụ máu lớn (gợi ý tổn thương động mạch cánh tay) ở mặt trước trong cẳng tay.
Đường thành trước xương cánh tay và đường quay chỏm con
Thông thường đường thành trước xương cánh tay trên phim X-quang tư thế nghiêng sẽ cắt qua giữa chỏm con. Nếu đường này không cắt qua hoặc chỉ cắt qua phần trước chỏm con, có thể sẽ có gãy đầu xa xương cánh tay di lệch sau. Đường quay chỏm con, kẻ từ giữa xương quay, thường cắt ngang qua chỏm con. Nếu không, cần nghi ngờ một vết nứt ẩn. |
Đường trước của xương cánh tay và đường quay lồi cầu bình thường. Tuy nhiên, dấu hiệu mờ phía trước (tấm mỡ phía trước), gợi ý tràn dịch khớp.
Đường trước của xương cánh tay và đường quay lồi cầu bình thường. Tuy nhiên, dấu hiệu mờ phía trước (tấm mỡ phía trước)
Hình ảnh do bác sĩ Danielle Campagne cung cấp.
Tấm mỡ phía sau luôn bất thường. Cũng trên tia X này, đường thẳng phía trước không cắt ngang giữa chỏm con.
Tấm mỡ phía sau luôn bất thường. Cũng trên tia X này, đường thẳng phía trước không cắt ngang giữa chỏm con.
Hình ảnh do bác sĩ Danielle Campagne cung cấp.
Đường trước của xương cánh tay và đường quay lồi cầu bình thường. Tuy nhiên, dấu hiệu mờ phía trước (tấm mỡ phía trước), gợi ý tràn dịch khớp.
Đường trước của xương cánh tay và đường quay lồi cầu bình thường. Tuy nhiên, dấu hiệu mờ phía trước (tấm mỡ phía trước)
Hình ảnh do bác sĩ Danielle Campagne cung cấp.
Tấm mỡ phía sau luôn bất thường. Cũng trên tia X này, đường thẳng phía trước không cắt ngang giữa chỏm con.
Tấm mỡ phía sau luôn bất thường. Cũng trên tia X này, đường thẳng phía trước không cắt ngang giữa chỏm con.
Hình ảnh do bác sĩ Danielle Campagne cung cấp.
Điều trị gãy xương cánh tay đầu xa
Hội chẩn chuyên khoa chấn thương chỉnh hình sớm
Với những loại gãy không di lệch, không rõ đường gãy cho đặt nẹp
Với gãy xương di lệch, thường cần mổ mở nắn chỉnh, kết hợp xương bên trong
Nếu lâm sàng nghi ngờ gãy xương, cho nẹp và theo dõi sát
Gãy xương trên lồi cầu nên được nẹp ở vị trí hiện tại; không nên nắn chỉnh vì nguy cơ tổn thương dây thần kinh giữa và động mạch quay liên quan đến nắn chỉnh.
Hầu hết loại gãy này nên để phẫu thuật viên chấn thương chỉnh hình điều trị bởi nguy cơ xảy ra các biến chứng xa. Phần lớn bệnh nhân được nhận vào để theo dõi tình trạng thần kinh và mạch máu, tuy nhiên với gãy không di lệch, một số bác sĩ sẽ cho đặt nẹp và ngoại trú, hẹn tái khám vào ngày sau đó.
Gãy đầu xa xương cánh tay di lệch hoặc gập góc, đặc biệt nên để chuyên gia chấn thương chỉnh hình nắn chỉnh do nguy cơ tổn thương thần kinh, động mạch có thể xảy ra trong quá trình nắn. Nắn kín và bó bột có thể thử nhưng không được khuyến cáo bởi thường cần phải mổ mở nắn chỉnh kết hợp xương bên trong.
Nếu nghi ngờ bị gãy xương trên lâm sàng (ví dụ: trẻ em không thể cử động khuỷu tay theo tầm vận động bình thường) và chụp X-quang cho thấy bình thường, cần nẹp khớp và theo dõi chặt chẽ.
Ngọc trai & cạm bẫy
|
Những điểm chính
Gãy đầu xa xương cánh tay hay gặp ở trẻ em.
Loại gãy này có thể gây tổn thương thần kinh giữa hay mạch quay.
Kiểm tra phim chụp X-quang để tìm các mô mỡ ở phía sau và phía trước và sử dụng đường trước xương cánh tay và đường quay lồi cầu để xác định xem có khả năng bị gãy xương ẩn hay không.
Để có hướng điều trị xác định, cần hội chẩn phẫu thuật viên chấn thương chỉnh hình.
