MSD Manual

Hãy xác nhận rằng quý vị là chuyên gia chăm sóc sức khỏe

Đang tải

Thất dụng

Theo

Juebin Huang

, MD, PhD,

  • Memory Impairment and Neurodegenerative Dementia (MIND) Center, University of Mississippi Medical Center

Xem lại/Duyệt lại toàn bộ lần cuối Thg6 2017| Sửa đổi nội dung lần cuối cùng Thg7 2017

Thất dụng là mất khả năng thực hiện các động tác có chủ đích vốn đã biết trước đây, cho dù thể lực cho phép và mong muốn của người bệnh, do một tổn thương não. Chẩn đoán dựa vào lâm sàng, thường bao gồm trắc nghiệm thần kinh tâm lý, cùng với chẩn đoán hình ảnh thần kinh (ví dụ: CLVT, CHT) để xác định nguyên nhân. Tiên lượng phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương và tuổi bệnh nhân. Không có điều trị đặc hiệu, nhưng liệu pháp vật lý và vận động trị liệu có thể cải thiện một cách khiêm tốn hoạt động chức năng và sự an toàn của bệnh nhân.

Thất dụng đơn độc tương đối không phổ biến.

Nguyên nhân

Thất dụng là hậu quả của tổn thương não (ví dụ do nhồi máu, khối u hoặc chấn thương) hoặc thoái hóa, thường là ở các thùy đỉnh hoặc những đường kết nối của chúng, trí nhớ về các mô hình cử động đã học vẫn được bảo tồn.

Ít phổ biến hơn, thất dụng là hậu quả của tổn thương ở các vùng khác của não, ví dụ như vỏ não tiền vận động (phần vỏ não thùy trán trước vùng vận động), các phần khác của thùy trán, hoặc thể trai, hoặc do tổn thương lan tỏa liên quan đến chứng sa sút trí tuệ do thoái hóa.

Triệu chứng cơ năng và thực thể

Bệnh nhân bị thất dụng không thể hình thành khái niệm hoặc thực hiện những động tác phức tạp đã biết mặc dù có hệ thống vận động, cảm giác và phối hợp còn nguyên vẹn và có thể thực hiện các cử động riêng rẽ . Ví dụ, bệnh nhân thất ngôn có thể không vẽ lại được một hình học đơn giản mặc dù có thể nhìn thấy và nhận ra kích thích, giữ và sử dụng một cây bút, hiểu được nhiệm vụ. Thông thường, bệnh nhân không nhận ra khiếm khuyết của mình.

Chẩn đoán

  • Thăm khám tại giường và làm trắc nghiệm thần kinh tâm lý

  • Chẩn đoán hình ảnh não

Các bài kiểm tra tại giường bao gồm yêu cầu bệnh nhân thực hiện hoặc bắt chước các động tác thông thường đã biết (ví dụ: chào hỏi, dừng lại hoặc bắt đầu đi bộ, chải tóc, gõ và thổi ra, mở khoá bằng chìa khóa, dùng tuốc nơ vít hoặc kéo, hít một hơi thật sâu và nhịn thở). Cơ lực và tầm vận động phải được đánh giá để loại trừ liệt và các bất thường xương khớp là nguyên nhân gây ra các triệu chứng.

Trắc nghiệm thần kinh tâm lý hoặc việc đánh giá bởi một chuyên gia vật lý trị liệu hoặc vận động trị liệu có thể giúp xác định những trường hợp thất dụng kín đáo hơn.

Người chăm sóc cần được hỏi về khả năng thực hiện các hoạt động hàng ngày của người bệnh, đặc biệt là các hoạt động liên quan tới các dụng cụ gia đình (ví dụ sử dụng dụng cụ ăn uống đúng cách và an toàn, bàn chải đánh răng, dụng cụ nhà bếp để chuẩn bị bữa ăn, búa và kéo) và khả năng viết.

Chẩn đoán hình ảnh não (ví dụ CLVT, CHT, có hoặc không kèm theo chụp mạch) để chẩn đoán và mô tả các tổn thương trung ương (ví dụ: nhồi máu, xuất huyết, khối u, teo não khu trú).

Tiên lượng

Nói chung, bệnh nhân bị thất dụng trở nên phụ thuộc, cần sự trợ giúp trong sinh hoạt hàng ngày và ít nhất là cần giám sát nhất định. Bệnh nhân bị đột quỵ có thể tiến triển ổn định và thậm chí có cải thiện phần nào.

Điều trị

  • Vật lý và vận động trị liệu

Không có điều trị đặc hiệu đối với thất dụng. Thuốc làm chậm sự tiến triển triệu chứng của sa sút trí tuệ không mang lại lợi ích.

Vật lý và vận động trị liệu có thể cải thiện hoạt động chức năng một cách khiêm tốn nhưng tạo môi trường an toàn và cung cấp các thiết bị giúp bệnh nhân khắc phục các thiếu sót cơ bản thường sẽ hữu ích hơn.

Những điểm chính

  • Bệnh nhân bị thất dụng không thể hình thành khái niệm hoặc thực hiện các động tác phức tạp đã biết mặc dù có thể thực hiện các cử động riêng lẻ của động tác đó.

  • Yêu cầu bệnh nhân thực hiện các động tác thông thường tại giường, đề nghị làm trắc nghiệm thần kinh tâm lý và chụp hình não.

  • Cân nhắc đề xuất vận động và vật lý trị liệu hỗ trợ.

Các chuyên gia đọc thêm

Cũng quan tâm

TRUYỀN THÔNG XÃ HỘI

TRÊN CÙNG