MSD Manual

Hãy xác nhận rằng quý vị là chuyên gia chăm sóc sức khỏe

honeypot link

Rối loạn tinh trùng

Nguồn chủ đề

Rối loạn tinh trùng bao gồm các khiếm khuyết về chất lượng hoặc số lượng tinh trùng được sản xuất và khiếm khuyết trong quá trình phóng tinh. Chẩn đoán là bằng xét nghiệm tinh dịch đồ và xét nghiệm di truyền. Việc điều trị hiệu quả nhất thường là thụ tinh trong ống nghiệm thông qua tiêm tinh trùng vào thẳng bào tương trứng

Sinh lý bệnh

Quá trình sinh tinh trùng diễn ra liên tục. Mỗi tinh trùng non đòi hỏi khoảng 72 đến 74 ngày để trưởng thành hoàn toàn. Sự sinh ra tinh trùng hiệu quả nhất ở nhiệt độ 34° C. Trong các ống sinh tinh, các tế bào Sertoli điều hòa sự trưởng thành, và tế bào Leydig tạo ra hormone cần thiết là testosterone. Fructose thường được sản xuất trong các túi tinh và được tiết ra thông qua các ống xuất tinh.

Rối loạn tinh trùng có thể dẫn đến

  • Một lượng tinh trùng không đủ - quá ít (oligozoospermia) hoặc không có (azoospermia)

  • Khuyết tật về chất lượng tinh trùng, ví dụ như di động của tinh trùng hoặc cấu trúc bất thường của tinh trùng.

Bệnh căn

Suy giảm sinh tinh trùng

Sự sinh sản tinh trùng có thể bị suy giảm (xem Bảng: Nguyên nhân gây suy giảm sinh tinh trùng) bằng cách sau đây, kết quả là một số lượng không đầy đủ hoặc chất lượng kém của tinh trùng:

  • Nhiệt

  • Rối loạn chức năng (tiết niệu, nội tiết hoặc di truyền)

  • Thuốc

  • Chất độc

Bảng
icon

Nguyên nhân gây suy giảm sinh tinh trùng

Điều kiện

Mẫu tinh dịch

Rối loạn nội tiết

Những bất thường của trục dưới đồi - tuyến yên - cơ quan sinh sản

Giảm chức năng tình dục, đôi khi liên quan đến chứng béo phì

Rối loạn di truyền

Rối loạn chức năng tuyến sinh dục

Vi mất đoạn của nhiễm sắc thể Y (trong 10-15% nam giới bị suy giảm tinh trùng nghiêm trọng)

Rối loạn đường tiết niệu

Nhiễm trùng

Chấn thương

Viêm tinh hoàn do quai bị

Teo tinh hoàn

Bệnh thủy đậu

Nhiệt

Tiếp xúc với hơi nóng quá mức trong vòng ít nhất 3 phút

Sốt

Thuốc và chất độc

Anabolic steroid

Androgen

Thuốc kháng androgen (ví dụ, bicalutamide, cyproterone, flutamide)

Thuốc chống sốt rét

Aspirin khi dùng lâu dài

Caffeine với lượng quá nhiều (có thể)

Chlorambucil

Cimetidin

Colchicine

Corticosteroid

Cotrimoxazole

Cyclophosphamide

Ethanol

Estrogens

Chủ vận hormone phóng thích Gonadotropin (GnRH) (để điều trị ung thư tuyến tiền liệt)

Ketoconazole

Cần sa

Medroxyprogesterone

Methotrexate

Chất ức chế mono amin oxidase

Nitrofurantoin

Thuốc phiện

Spironolactone

Sulfasalazine

Các chất độc

Xuất tinh không bình thường

Sự phát tán tinh trùng có thể bị suy giảm do xuất tinh ngược vào bàng quang.

Xuất tinh ngược thường do các nguyên nhân

  • Đái tháo đường

  • Rối loạn chức năng liên quan thần kinh

  • Phẫu thuật sau phúc mạc (ví dụ như u lymphô Hodgkin)

  • Phẫu thuật xuyên qua niệu đạo của tuyến tiền liệt

Sự phát tán tinh trùng cũng có thể bị suy giảm bởi

  • Sự tắc nghẽn của ống dẫn tinh

  • Sự vắng mặt bẩm sinh của cả ống dẫn tinh hoặc mào tinh hoàn, thường ở nam giới với sự đột biến của chất điều tiết dẫn truyền qua màng xơ nang liên quan đến gen (CFTR)

  • Không có túi tinh

Hầu như tất cả nam giới có triệu chứng xơ nang có sự thiếu bẩm sinh của ống dẫn tinh hai bên, nhưng sự bất thường ống dẫn tinh cũng có thể xảy ra ở nam giới có đột biến CTFR không gây ra triệu chứng xơ nang.

Các nguyên nhân khác

Những người đàn ông có mất đoạn NST ảnh hưởng đến nhiễm sắc thể Y, đặc biệt ở vùng AZFc (yếu tố không có tinh trùng c), có thể phát triển chứng sản xuất tinh trùng kém thông qua các cơ chế khác nhau, tùy thuộc vào việc đứt đoạn đặc hiệu.

Một cơ chế hiếm gặp khác của vô sinh là tiêu hủy hoặc làm bất hoạt tinh trùng bằng các kháng thể của tinh trùng, thường do người đàn ông tạo ra.

Chẩn đoán

  • Tinh dịch đồ

  • Đôi khi xét nghiệm di truyền

Khi những cặp vợ chồng không có khả năng sinh sản, người đàn ông luôn luôn cần được đánh giá về rối loạn tinh trùng. Tiền sử và kiểm tra thể chất tập trung vào các nguyên nhân tiềm ẩn (ví dụ, rối loạn tiết niệu ). Thể tích của mỗi tinh hoàn phải được xác định; bình thường là 20 đến 25 mL. Tinh dịch đồ nên được thực hiện.

Nếu phát hiện chất lượng tinh trùng kém hoặc không có tinh trùng, nên làm xét nghiệm di truyền. Những xét nghiệm này bao gồm

  • Nhiễm sắc thể đồ tiêu chuẩn

  • PCR các vị trí nhiễm sắc thể được gắn thẻ (để phát hiện các mất đoạn vi thể ảnh hưởng đến nhiễm sắc thể Y)

  • Đánh giá các đột biến của gen CFTR

Trước khi một người đàn ông có gen CFTR đột biến và người vợ của anh ta cố gắng để thụ thai, người vợ cũng nên được xét nghiệm để loại trừ tình trạng xơ nang.

Tinh dịch đồ

Trước khi phân tích tinh trùng, người đàn ông thường được yêu cầu kiêng xuất tinh trong 2 đến 3 ngày. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy rằng xuất tinh hàng ngày không làm giảm số tinh trùng ở đàn ông trừ khi có vấn đề. Vì số lượng tinh trùng thay đổi, cần phải kiểm tra 2 mẫu thu được cách nhau 1 tuần; mỗi mẫu thu được bằng cách thủ dâm vào một bình thủy tinh, tốt hơn là tại phòng xét nghiệm. Nếu phương pháp này là khó khăn, người đàn ông có thể sử dụng bao cao su ở nhà; bao cao su phải không có chất bôi trơn và hóa chất. Sau khi để ở nhiệt độ phòng trong khoảng từ 20 đến 30 phút, lượng tinh trùng được đánh giá (xem Bảng: Phân tích tinh dịch).

Có thêm các biện pháp hỗ trợ phân tích tinh trùng khác từ máy tính (ví dụ vận tốc tinh trùng tuyến tính); tuy nhiên, sự liên quan giữa các số liệu đó với vô sinh thì không rõ ràng.

Bảng
icon

Phân tích tinh dịch

Yếu tố

Bình thường

Giới hạn tham khảo dưới (phần trăm thứ 5)

Thể tích

2 đến 6 mL

1,5 mL

Độ nhớt

Bắt đầu hoá lỏng trong vòng 30 phút; hoá lỏng hoàn toàn trong vòng 1 giờ

Hình thái thô và hiển vi

Không mờ, màu kem, 1-3 bạch cầu/vi trường năng lượng cao

pH

7–8

Số lượng tinh trùng

> 20 triệu/ml

15 triệu/mL

Sự di chuyển của tinh trùng sau 1 và 3 giờ

> 50% di động

40% di động

Tỷ lệ tinh trùng có hình thái học bình thường

> 5,5% sử dụng tiêu chuẩn nghiêm ngặt của WHO năm 1999

4% sử dụng tiêu chuẩn của WHO năm 2010

Fructose

Hiện diện (chỉ ra ít nhất một ống xuất tinh có chức năng )

Nếu một người đàn ông không giảm chức năng tuyến sinh dục hoặc không có bất thường bẩm sinh của của ỗng dẫn tinh có khối lượng xuất tinh < 1 mL, cần xét nghiệm thêm nước tiểu tìm tinh trùng sau khi phóng tinh. Một sự bất tương xứng số lượng lớn tinh trùng trong nước tiểu và tinh dịch cho thấy tình trạng xuất tinh ngược dòng.

Các xét nghiệm khác

Đánh giá nội tiết được bảo đảm nếu phân tích tinh trùng là bất thường và đặc biệt là nồng độ tinh trùng < 10 triệu/mL. Xét nghiệm ban đầu tối thiểu bao gồm

  • Nồng độ hormone kích thích nang trứng (FSH) trong huyết thanh

  • Nồng độ Testosterone

Nếu nồng độ testosterone thấp, hormone luteinizing hoá huyết thanh (LH) và prolactin cũng nên được kiểm tra. Những người đàn ông có biểu hiện tinh trùng bất bình thường thường có mức FSH bình thường, nhưng bất kỳ sự gia tăng FSH nào cũng là dấu hiệu rõ ràng về sự hình thành tinh trùng bất bình thường. Sự tăng prolactin đòi hỏi phải đánh giá khối u có liên quan hoặc gây ảnh hưởng lên thuỳ trước tuyến yên hoặc có thể do uống nhiều loại thuốc theo toa hoặc các loại thuốc gây ảnh hưởng.

Các xét nghiệm tinh trùng chuyên biệt, có sẵn ở một số trung tâm hỗ trợ sinh sản, có thể được xem xét nếu xét nghiệm thường quy của cả hai vợ chồng không giải thích được nguyên nhân vô sinh và thụ tinh trong ống nghiệm hoặc chuyển giao giao tử qua vòi tử cung đang được xem xét. Chúng bao gồm:

  • Xét nghiệm miễn dịch phát hiện các kháng thể của tinh trùng.

  • Xét nghiệm sưng tấy giảm độ thẩm thấu, đo độ toàn vẹn cấu trúc của màng huyết tương tinh trùng.

  • Các thử nghiệm hemizona và thử nghiệm thâm nhập tinh trùng xác định khả năng của tinh trùng để thụ tinh trứng trong ống nghiệm.

Tính hữu ích của các thử nghiệm chuyên sâu này còn gây tranh cãi và chưa được chứng minh.

Nếu cần, sinh thiết tinh hoàn có thể phân biệt giữa sự không có tinh trùng do tắc nghẽn và không do tắc nghẽn.

Điều trị

  • Clomiphene

  • Các kỹ thuật sinh sản được hỗ trợ nếu clomiphene không hiệu quả

Chứng rối loạn GU cơ bản được điều trị.

Đối với đàn ông có số tinh trùng từ 10 đến 20 triệu/ml và không có rối loạn nội tiết, clomiphene citrate (25 đến 50 mg mỗi ngày một lần/ngày dùng 25 ngày/tháng trong 3 đến 4 tháng) có thể được thử. Clomiphene, một chất kháng estrogen, có thể kích thích sự sản sinh tinh trùng và tăng số lượng tinh trùng. Tuy nhiên, liệu nó có cải thiện khả năng di chuyển tinh trùng hay hình thái học thì không rõ ràng, và nó đã không được chứng minh là làm tăng khả năng sinh sản.

Nếu số tinh trùng là < 10 triệu/ml hoặc clomiphene không thành công ở nam giới có khả năng di chuyển tinh trùng bình thường, điều trị hiệu quả nhất thường là thụ tinh trong ống nghiệm với tiêm một tinh trùng vào một quả noãn đơn (tiêm tinh trùng nội bào tử). Ngoài ra, việc thụ tinh trong tử cung bằng cách sử dụng mẫu tinh dịch rửa và hẹn giờ trùng khớp với sự rụng trứng đôi khi được thử. Nếu mang thai sẽ xảy ra, nó thường xảy ra trong chu kỳ điều trị thứ 6.

Giảm số lượng và khả năng sống sót của tinh trùng không thể ngăn ngừa mang thai. Trong những trường hợp như vậy, cơ hội có thai có thể tăng lên bằng kích thích buồng trứng có kiểm soát của người phụ nữ cộng với thụ tinh nhân tạo hoặc kỹ thuật sinh sản được hỗ trợ (ví dụ, thụ tinh trong ống nghiệm, tiêm tinh trùng nội bào tử cung).

Nếu bạn tình nam không thể sản sinh đủ tinh trùng sinh sản, một cặp vợ chồng có thể cân nhắc việc thụ tinh bằng tinh trùng của người hiến tặng. Nguy cơ AIDS và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác được giảm thiểu bằng cách làm lạnh tinh trùng của người hiến trong 6 tháng, sau đó người hiến tặng được kiểm tra lại về viêm nhiễm trước khi thụ tinh nhân tạo. Tại Hoa Kỳ, CDC khuyến cáo trì hoãn việc lấy tinh dịch trong vòng 6 tháng nếu người hiến tặng được chẩn đoán bị nhiễm virut Zika hoặc đã sống hoặc đi đến khu vực có lây nhiễm Zika.

Những điểm chính

  • Sự mất khả năng sinh sản của tinh trùng hoặc sự phát tán tinh trùng kém có thể dẫn đến thiếu hụt số lượng hoặc chất lượng tinh trùng

  • Chẩn đoán rối loạn tinh trùng bắt đầu bằng tinh dịch đồ và đôi khi xét nghiệm di truyền.

  • Đúng các rối loạn GU cơ bản nếu có, hoặc điều trị clomiphene citrate hoặc thụ tinh trong ống nghiệm và tiêm tinh trùng vào trong noãn

Các chuyên gia đọc thêm

Cũng quan tâm

TRÊN CÙNG