MSD Manual

Hãy xác nhận rằng quý vị là chuyên gia chăm sóc sức khỏe

honeypot link

Hemochromatosis di truyền

(Hemochromatosis nguyên phátt)

Theo

James Peter Adam Hamilton

, MD, Johns Hopkins University School of Medicine

Xem lại/Duyệt lại toàn bộ lần cuối Thg1 2017| Sửa đổi nội dung lần cuối cùng Thg2 2017
Nguồn chủ đề

Haemochromatosis di truyền là một rối loạn di truyền đặc trưng bởi sự tích tụ sắt quá nhiều (Fe) dẫn đến tổn thương mô. Các biểu hiện có thể bao gồm các triệu chứng toàn thân, rối loạn gan, bệnh cơ tim, tiểu đường, rối loạn chức năng cương dương, và bệnh tâm thần. Chẩn đoán dựa vào tăng nồng độ ferritin, sắt huyết thanh, tăng độ bão hòa transferrin, và khẳng định bằng xét nghiệm gen. Điều trị : thường là rút máu liên tục.

Nguyên nhân

Có 4 loại hemochromatosis di truyền, từ 1 đến 4, tùy thuộc vào gen bị đột biến.

  • Loại 1: Các đột biến của gen HFE

  • Loại 2 (bệnh hemochromatois vị thành niên): Các đột biến trong gen HJVHAMP

  • Loại 3: Các đột biến trong gen TFR2

  • Loại 4 (bệnh ferroportin): Các đột biến trong gen SLC40A1

Các rối loạn di truyền hiếm gặp hơn có thể gây ra tình trạng quá tải sắt tại gan, nhưng hình ảnh lâm sàng thường bị chi phối bởi các triệu chứng và dấu hiệu do suy cơ quan khác (ví dụ, thiếu máu giảm hoặc không có transferrin máu, hoặc các dị tật thần kinh do không có ceruloplasmin máu

Mặc dù những loại này thay đổi đáng kể theo tuổi khởi phát bệnh, nhưng hậu quả lâm sàng của quá tải sắt là như nhau1).

Hemochromatosis do di truyền type 1

Type 1: là bệnh di truyền cổ điển, còn được gọi là hemochromatosis có liên quan đến HFE. Hơn 80% trường hợp là do đồng hợp tử C282Y hoặc là dị hợp tử C282Y/H63D Rối loạn là gen lặn trên nhiễm sắc thể thường, với tần số đồng hợp tử là 1: 200 và tần số dị hợp tử 1: 8 ở người gốc Bắc Âu. Nó hiếm khi xảy ra giữa người da đen và hiếm có trong số những người gốc Châu Á. Trong số bệnh nhân mắc bệnh hemochromatosis có biểu hiện lâm sàng,: 83% là đồng hợp tử. Tuy nhiên, vì các lý do không rõ, kiểu hình (lâm sàng) của dạng đồng hợp tử có tần xuất thấp (rất nhiều người đồng hợp tử không có biểu hiện lâm sàng)

Hemochromatosis di truyền type 2

Hemochromatosis di truyền type 2 (hemochromatosis vị thành niên) là rối loạn di truyền gen lặn trên nhiễm sắc thể thường do các đột biến trên gen HJV , là gen ảnh hưởng đến protein phiên mã hemojuvelin hoặc các đột biến trên gen HAMP là gen trực tiếp mã hóa cho hepcidin. Nó thường biểu hiện ở thanh thiếu niên.

Hemochromatosis di truyền type 3

Các đột biến trên receptor transferrin 2 (TFR2), một protein kiểm soát độ bão hòa của transferrin, là một dạng hemochromatosis hiếm gặp di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường.

Hemochromatosis di truyền type 4

Hemochromatosis di truyền type 4 (bệnh ferroportin) xảy ra chủ yếu ở người gốc Nam Âu. Nó là kết quả của một đột biến trội trên nhiễm sắc thể thường trong gen SLC40A1, là gen hưởng đến khả năng gắn ferroportin vào hepcidin.

Thiếu Transferrin và ceruloplasmin

Do thiếu transferrin (giảm hoặc không có transferrin), sắt hấp thụ vào hệ thống cửa mà không gán với transferrin nên sẽ lắng đọng trong gan. Cũng vì thiếu transferrin vận chuyển, nên sắt không thể được vận chuyển đến các vùng sản xuất hồng cầu.

Trong sự thiếu hụt ceruloplasmin (aceruloplasminemia), thiếu ferroxidase để chuyển đổi Fe2+ đến Fe3+; là điều kiện để sắt có thể gắn với transferrin. Do không thể gắn với transferrin nên sắt không thể được vận chuyển từ dự trữ nội bào để vào huyết tương, do đó gây ra tích tụ sắt.

Tham khảo về nguyên nhân

  • 1. Pietrangelo A: Bệnh hemochromatois di truyền: Sinh bệnh học, chẩn đoán và điều trị. Gastroenterology 139:393–408, 2010.

Sinh lý bệnh

Tổng lượng sắt cơ thể bình thường khoảng 2,5 g ở phụ nữ và 3,5 g ở nam giới. Các triệu chứng có thể chưa xuất hiện cho đến khi sự tích tụ sắt quá mức (ví dụ:> 10 đến 20 g), nên có thể không phát hiện bệnh sớm cho dù đây là một bệnh di truyền. Ở phụ nữ, biểu hiện lâm sàng thường không xuất hiện trước khi mãn kinh vì sự mất sắt do thời kỳ kinh nguyệt (và đôi khi có thai và sinh đẻ) có xu hướng bù lại sự tích tụ sắt.

Cơ chế quá tải sắt ở hemochromatosis có HFE hay không có-HFEđều do làm tăng hấp thu sắt từ đường tiêu hóa dẫn đến sự tích tụ sắt trong mô. Hepcidin, một peptide có nguồn gốc từ gan, là cơ chế kiểm soát quan trọng cho sự hấp thụ sắt. Khi dự trữ sắt quá cao, hepcidin sẽ được điều chỉnh tăng lên, ức chế ferroportin (là một chất tham gia vào sự hấp thụ sắt), do vậy ngăn ngừa sự hấp thu và dự trữ sắt quá mức ở người bình thường.. Các type Hemochromatosis từ 1 đến 4 có cùng cơ chế gây bệnh (ví dụ, thiếu tổng hợp hoặc hoạt động của hepcidin) và các đặc điểm lâm sàng chính.

Nói chung, tổn thương mô do phản ứng của các gốc hydroxyl tự do được sinh ra khi sắt lắng đọng trong các mô xúc tác sự hình thành của chúng. Các cơ chế khác có thể ảnh hưởng đến các cơ quan đặc biệt (ví dụ, tăng sắc tố da có thể do tăng melanin cũng như tích tụ sắt). Ở gan, sắt phối hợp với lipid oxy hóa thúc đẩy cái chết theo chương trình của tế bào gan, hoạt hóa tế bào Kupffer và giải phóng các cytokine gây viêm. Những cytokine này kích hoạt các tế bào hình sao gan để tạo ra collagen, dẫn đến xơ gan.

Triệu chứng và Dấu hiệu

Các hậu quả lâm sàng của quá tải sắt là như nhau bất kể nguyên nhân và sinh lý bệnh của quá tải.

Trước đây, các chuyên gia tin rằng các triệu chứng không phát triển cho đến khi có tổn thương cơ quan đáng kể xảy ra. Tuy nhiên, tổn thương cơ quan chậm và khó thấy, mệt và những triệu chứng toàn thân không đặc hiệu thường xuất hiện sớm. Ví dụ, rối loạn chức năng gan có thể biểu hiện một âm thầm với sự mệt mỏi, đau bụng dưới và đau gan. Các xét nghiệm về bất thường quá tải sắt hay viêm gan thường xuất hiện trước các triệu chứng.

hemochromatosis di truyền (HFE) type 1, các triệu chứng liên quan đến cơ quan có lắng đọng sắt lớn nhấtxem Bảng: Các biểu hiện thường gặp của bệnh hemochromatosis di truyền). Ở nam giới, các triệu chứng ban đầu có thể là suy sinh dục và rối loạn chức năng cương dương do sự tích tụ sắt. Không dung nạp đường hoặc đái tháo đường là là biểu hiện khởi đầu phổ biến. Một số bệnh nhân có suy giáp.

Bệnh gan là biến chứng phổ biến nhất và có thể tiến triển thành xơ gan; 20 đến 30% bệnh nhân bị xơ gan phát triển ung thư biểu mô tế bào gan. Bệnh gan là nguyên nhân gây tử vong phổ biến nhất.

Bệnh cơ tim có suy tim là biến chứng tử vong phổ biến thứ hai. Tăng sắc tố (bệnh đái đồng) và porphirin da là phổ biến, cũng như bệnh khớp triệu chúng.

Trong bệnh type 2, triệu chứng và dấu hiệu bao gồm gan to nhanh, suy sinh dục.

Trong bênh type 3, triệu chứng và dấu hiệu tương tự như hemochromatosis (HFE) di truyền type 1.

Type 4 bệnh xuất hiện trong thập niên đầu đời như tăng nồng độ ferritin huyết thanh với độ bão hòa transferrin thấp hoặc bình thường; sự bão hòa transferrin bắt đầu tăng khi bệnh nhân ở độ tuổi 20 và 30. Các biểu hiện lâm sàng nhẹ hơn so với bệnh type 1, với bệnh gan trung bình và thiếu máu nhẹ.

Bảng
icon

Các biểu hiện thường gặp của bệnh hemochromatosis di truyền

Biểu hiện triệu chứng

Tỷ lệ (xấp xỉ)

Các triệu chứng toàn thân (ví dụ, yếu, lơ mơ)

75%

Kết quả xét nghiệm chức năng gan bất thường

75%

Tăng sắc tố da

70%

Đái tháo đường

50%

Bệnh khớp

45%

Rối loạn cương dương

45% (nam)

Bệnh cơ tim

15%

Chẩn đoán

  • Ferritin huyết thanh, sắt huyết thanh, và độ bão hòa transferrin

  • Xét nghiệm di truyền

  • Đôi khi sinh thiết gan

Triệu chứng và dấu hiệu có thể không đặc hiệu, âm thầm, và khởi phát dần dần, do đó cần chú ý. Cần nghĩ đến hemochromatosis khi có các biểu hiện điển hình, đặc biệt là những biểu hiện đó không lý giải được sau những đánh giá thường quy. Tiền sử gia đình bị hemochromatosis, xơ gan, hoặc ung thư biểu mô tế bào gan là một đầu mối cụ thể hơn. Tất cả bệnh nhân mắc bệnh gan mạn tính cần được đánh giá về tình trạng quá tải sắt.

Đo ferritin huyết thanh là xét nghiệm ban đầu đơn giản và trực tiếp nhất. Nồng độ (> 200 ng / ml ở phụ nữ hoặc >250 ng / mL ở nam giới) thường có trong bệnh hemochromatosis di truyền nhưng có thể là kết quả của những bất thường khác, ví dụ như chứng viêm gan mạn tính (ví dụ viêm gan virus mạn tính), Viêm gan nhiễm mỡ không do rượu, bệnh gan do rượu), ung thư, các rối loạn viêm hệ thống nhất định (ví dụ:, viêm khớp dạng thấp, hội chứng thực bào máu), hoặc béo phì. Nếu nồng dộ ferritin bất thường, cần làm thêm các xét nghiệm bao gồm sắt huyết thanh (thường là > 300 mg / dL) và khả năng gắn sắt ( độ bão hòa transferrin thường > 50%). Độ bão hòa transferrin <45% có giá trị tiên đoán âm là 97% đối với tình trạng quá tải sắt.

Trong bệnh type 2, nồng độ ferritin >1000 ng / mL, và độ bão hòa transferrin là >90%.

Trong sự thiếu hụt transferrin hoặc ceruloplasmin, transferrin huyết thanh (nghĩa là khả năng gắn sắt) và nồng độ ceruloplasmin rất thấp hoặc không phát hiện được.

Xét nghiệm gen dể chẩn đoán hemochromatosis di truyền do đột biến gen HFE. Khoảng 70% bệnh nhân bị đột biến đồng hợp tử C282Y của gen HFE có nồng độ ferritin cao, nhưng chỉ có khoảng 10% bệnh nhân này có rối loạn chức năng của cơ quan. Những bệnh nhân có đột biến dị hợp tử của gen HFE (tức là C282Y / H63D) còn có tỷ lệ quá tải sắt có biểu hiện lâm sàng ít hơn nữa. Hemochromatosis từ type 2 đến 4 ít gặp hơn, xét nghiệm ferritin và sắt cho thấy quá tải sắt và xét nghiệm di truyền là âm tính đối với đột biến gen HFE, đặc biệt ở những bệnh nhân trẻ tuổi. Chẩn đoán xác định dựa trên suy luận.

Có tới 80% bệnh nhân bị xơ gan và đột biến đồng hợp tử C282Y sẽ có ferritin> 1000 ng / mL, tăng AST và ALT, và số lượng tiểu cầu <200 x 103 / μL). Do sự xuất hiện của xơ gan sẽ ảnh hưởng đến tiên lượng, khi ferritin> 1000 ng / mL, cần sinh thiết gan và đo hàm lượng sắt mô (nếu có thể). Sinh thiết gan cũng được khuyến cáo ở những bệnh nhân có bằng chứng về quá tải sắt nhưng âm tính về xét nghiệm di truyền. MRI không sử dụng thuốc cản quang với MRI do độ đàn hồi, là một phương pháp không xâm nhập để ước tính hàm lượng sắt gan và sự xơ gan, ngày càng trở nên chính xác.

Việc sàng lọc là cần thiết đối với người thân của những người bị bệnh hemochromatosis di truyền bằng cách đo nồng độ ferritin trong huyết thanh và xét nghiệm dột biến C282YH63D của gen HFE.

Điều trị

  • Rút máu

Điều trị được chỉ định cho bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng, tăng nồng độ ferritin huyết thanh (đặc biệt là mức > 1000 ng / mL), hoặc tăng độ bão hòa transferrin. Các bệnh nhân không triệu chứng chỉ cần đánh giá lâm sàng định kỳ (ví dụ, hàng năm) và đo nồng độ sắt, ferritin, bão hòa transferrin, và các enzym gan.

Rút máu là phương pháp đơn giản và hiệu quả nhất để loại bỏ sắt dư thừa. Nó trì hoãn sự tiến triển của xơ dẫn đến xơ hóa, đôi khi thậm chí đảo ngược sự thay đổi xơ gan, và kéo dài thời gian sống còn, nhưng nó không ngăn được ung thư biểu mô tế bào gan Khoảng 500 mL máu (khoảng 250 mg sắt) được loại bỏ hàng tuần hoặc hai tuần một lần (mỗi tuần khác) cho đến khi mức độ ferritin huyết thanh đạt 50 đến 100 ng / mL. Rút máu 1 tuân hoặc 2 tuần 1 lần có thể phải kéo dài trong nhiều tháng (ví dụ: nếu 250mg sắt được lấy đi mỗi tuần, cần 40 tuần để lấy 10g sắt). Khi nồng độ sắt bình thường, có thể rút máu không liên tục để duy trì ferritin trong khoảng từ 50 đến 100 ng / mL.

Có chỉ đinh điều trị các biến chứng như Đái tháo đường, bệnh cơ tim, rối loạn cương dương, và các biểu hiện thứ phát khác Cần sàng lọc ung thư tế bào gan 6 tháng 1 lần bằng siêu âm gan ở bệnh nhân bị xơ hóa tiến triển hoặc xơ gan do tình trạng quá tải sắt.

Bệnh nhân nên tuân theo chế độ ăn uống cân bằng; không nhất thiết phải hạn chế tiêu thụ thực phẩm chứa sắt (ví dụ thịt đỏ, gan). Nên uống rượu với mức độ vừa phải vì nó có thể làm tăng hấp thu sắt, và với số lượng lớn, làm tăng nguy cơ xơ gan. Nên tránh bổ sung vitamin C.

Ở những bệnh nhân mắc bệnh type 4, sự dung nạp với rút máu là rất thấp; cần thiết phải theo dõi Hb và độ bão hòa transferrin.

Điều trị sự thiếu hụt transferrin và thiếu ceruloplasmin đang được thử nghiệm; điều trị thải sắt có thể được dung nạp tốt hơn so với rút máu bởi vì bệnh nhân thường thiếu máu.

Những điểm chính

  • Có 4 lype hemochromatosis di truyền, đều liên quan đến sự đột biến gen làm suy giảm khả năng ức chế sự hấp thụ sắt khi dự trữ sắt quá mức.

  • Tác dụng của tình trạng quá tải sắt là tương tự ở tất cả các loại và bao gồm bệnh gan (dẫn đến xơ gan), sắc tố da, tiểu đường, bệnh thần kinh, rối loạn cương dương, và đôi khi bị suy tim.

  • Chẩn đoán bằng cách đo nồng độ ferritin huyết thanh; nếu tăng cao, cần khẳng định bằng các xét nghiệm: sắt, bão hòa transferrin, di truyền

  • Khi đã có chẩn đoán, cần sinh thiết gan để xác định xơ gan và xác định tiên lượng; xem xét việc kiểm tra di truyền và sàng lọc những người trong gia đình.

  • Điều trị bằng rút máu và hạn chế rượu.

Các chuyên gia đọc thêm

Cũng quan tâm

TRÊN CÙNG